Stvaranje Kraljevine SHS

0
Foto: arhiv

Na današnji dan, pre 100 godina, formirana je Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Čin ujedinjenja potpisan je u kući Krsmanovića u Beogradu 1. decembra 1918. godine. Privatna kuća izabrana je za ovaj svečani čin jer su sve ostale reprezentativne zgrade bile oštećene u ratu koji je u Srbiji trajao više od četiri godine i koji je odneo trećinu njenog stanovništva. Ali kako je sve počelo?

Početak Velikog rata je Kraljevinu Srbiju, njen narod i vojsku stavio pred velike žrtve i iskušenja. Procena je da je oko 100.000 vojnika tokom petomesečnih borbi 1914. godine izbačeno iz stroja. Sam rat nametao je i potrebu da se definišu ratni ciljevi: bilo je to oslobođenje zemlje s jedne strana, a s druge oslobođenje i ujedinjenje, kako se tada govorilo, neoslobođene južnoslovenske braće. Definicija jugoslovenskog programa srpske vlade trebalo je da bude izgrađena na tezi o etnički jedinstvenom južnoslovenskom narodu.

Kraljevina Srbija je u južnoslovenskom programu videla ostvarenje svog nacionalnog cilja koji je započet još u 19. veku. Bila je to teza o ujedinjenom srpstvu, o svim Srbima u jednoj državi, koja nije mogla da bude ostvarena a da u tu novu državu ne uđu i drugi narodu – tada Hrvati i Slovenci jer ostali narodi sa ovih prostora te 1914. godine nisu bili priznati.

Sile Antante nisu odobravale ratne ciljeve Kraljevine Srbije. Smatrale su da su zahtevi Srbije preambiciozni i nerealni.

Jugoslovenski program srpske vlade bio je ugrožen već 1915. godine. Saveznici su Italiji, kako bi je privukli u rat na svojoj strani, obećali deo prostora Austrougarske monarhije koji je srpska vlada videla kao deo jugoslovenskog programa. Italiji je Antanta, između ostalog, dala veliki deo Dalmacije i zapadni deo Slovenije.

Tajnim Londonskim ugovorom neformalno je nuđeno ali nikad garantovano i teritorijalno proširenje Kraljevine Srbije. Dok god je kod velikih sila postojala teza o očuvanju Austrougarske monarhije, priča o jugoslovenskoj državni nije dolazila u obzir. Srbiju su velike sile, pa čak i američki predsednik Vudro Vilson u svojih 14 tačaka, videle kao Kraljevinu koja će zajedno sa Crnom Gorom posle rata izaći sa uvećanim teritorijama. Srbiji bi po tadašnjem viđenju velikih sila, koje je bilo u opticaju do leta 1918. godine, pripala Bosna i Hercegovina, deo Dalmacije sa gradovima Split, Dubrovnik pa sve do Bara i Jovana Medovskog u Albaniji.

Ovo u istoriji poznato kao malo rešenje, a u polularizmu kao “velika Srbija”, nije odgovaralo tadašnjem nacionalnom cilju Kraljevine Srbiji. Problem je bio taj što bi se veliki deo srpskog naroda koji je živeo na teritoriji današnje Vojvodine našao van te zemlje, kao što bi van granica te proširene Srbije ostao i najveći deo srpskog naroda koji je živeo na teritoriji tadašnje Slavonije, Dalmacije i Hrvatske.

Srpska vlada zato tokom rata istraja na velikom odnosno južnoslovenskom rešenju. Na predlog srpske vlade, obrazovan je 1915. godine Jugoslovenski odbor sastavljen od političkih predstavnika Južnih Slovena iz Austrougarske koji su se nalazili u emigraciji. Hrvatski i slovenački političari koji su se nalazili u emigraciji ujedinjenje sa Kraljevinom Srbijom videli su kao jedino rešenje pitanja Dalmacije, koja je obećana Italiji.

Srpska vlada i članovi Jugoslovenskog odbora potpisali su tokom rata nekoliko deklaracija kojima su pokušavali da definišu uređenje buduće države, najpre jula 1917. godine Krfsku deklaraciju, a potom novembra 1918. godine i Ženevsku deklaraciju… Ali pre Ženevske deklaracije, desile su se stvari koje će u velikoj meri odrediti događaje na ovim prostorima.

Izvor: rts
Pravila komentarisanja:

Portal Brif.rs zadržava pravo izbora, brisanja komentara, ili modifikacije komentara koji će biti objavljeni. Komentari koji sadrže psovke, vređanje, pretnje, nepristojan govor, rasnu i nacionalnu mržnju kao i netoleranciju bilo koje vrste neće biti objavljeni.

Sadržaj objavljenih komentara ne predstavlja stavove portala Brif.rs, već isključivo stavove autora komentara.

Prema Zakonu o informisanju zabranjeno je objavljivanje svih sadržaja koji podstiču diskriminaciju, mržnju ili nasilje protiv lica ili grupe lica zbog njihovog pripadanja ili nepripadanja određenoj rasi, veri, naciji, etničkoj grupi, polu ili zbog njihovog seksualnog opredeljenja.

POSTAVI ODGOVOR